Vaksinat, funksioni, herd immunity (sic) & historik

Organizmat qe shkaktojne semundje quhen patogjene (Angl., pathogens) Trupi ka disa menyra per tu mbrojtur. Lekura & mukozat jane barriera e pare, ciliet [qimet, p.sh ne hunde] e sistemi imunitar qe i lufton dhe asgjeson ose i mban ne nivele te kontrolluara. Me patogjene kuptojme bakteriet, viruset, kerpurdhat, myket ose parazitet qe bartin semundje dhe e percojne ate te njeriu kur futen ne trup. 

Patogjenet kane nje nen-pjese molekulare zakonisht jashte tyre [mbeshtjellese] te quajtur antigjen qe aktivon pergjigjen imune te trupit me ane te anti-trupave [antikorpe] specifike per ta. Kjo pergjigje eshte mburoja jone imunitare. Mund ti imagjinosh ne forme batalionesh me ushtare te tranjuar ne luftim vetem ne nje metode/ specifike. Trupi ka 00-000 te tille qe i krijon gjate eksperiences se jetes ose ja provokojme me vaksina, te cilet jane antikorpe specifike per semundjen perkatese 'qe tranjohen ata' 

Ne menyre te thjeshtuar antikorpet per gripin nuk luftojne fruthin. Ka raste kur patogjenet ngjajne me njeri-tjetrin [dy tipe te peraferta gripi] dhe antikorpet specifike mund ti luftojne te dyja njesoj. Si ndodh? Ne momentin qe trupi prodhon antikorpet specifike [ndaj nje antigjeni] krijon 'qeliza prodhuese me kujtese specifike' te cilat jetojne edhe kur agresori eshte mundur nga trupi. Nese i njejti patogjen haset per heren e 2-te [ne 3 muaj a 3 vite] pergjigja imunitare eshte me efektive pasi keto qeliza prodhohen akoma me shpejt [kredit per foton OBSH]

Ilustrim struktural per measles, chicken pox dhe flu (sic) agresori/ bakteri virusi ose patogjeni quhet Patogjen ekzistues, antitrupi ekzistues ka forme qe i ben lock [lidhet me te] duke e neutralizuar, ne rastin e fundit new pathogen - patogjen i ri, nuk ka antitrupa. Pikerisht ky eshte koncepti dhe dobia e vaksinave, para qe agresori te hyje ne trup ne i prezantojme sistemit imunitar [mes vaksines] nje bakter te dobet / lodhur ose te vdekur, per tu njohur me te [armet e patogjenit] Keshtu trupi meson strukturen e armikut dhe reagon ne perpjestim dhe menyre sistematike[jo panik] duke eleminuar patogjenin kur hyn ne trup.

Imuniteti i Grupit. Ne Anglisht koncepti quhet Herd Immunity [herd - tufe] Vaksinat asnjehere nuk funksionojne 100 % [jo te gjithe persoant zhvillojne imunitet] por shumica prej nesh pas vaksinimit mbrohet nga semundja. Sa me shume persona brenda nje grupi / shoqerie jane te vaksinuar aq me teper bllokohet transmetimi i patogjenit specifik [per ate semundje] sepse shumica e njerezve zhvillojne imunitet ndaj tij.  

Historik. Vaksinat jane nje nder arritjet me te medha te shkences se mjekesise, dhe kane shpetuar nje numer te larte jetesh pas perdorimit te tyre masiv. Kur nuk kishte vaksina semundjet infektive decimonin popullatat, ndersa ne raste epidemike & pandemike perqindja ne viktimat ishte akoma me e larte. Semundjet infektive kane rezultuar shpesh fatale ne te miturit & femijet dhe fale vaksinave arritem te kemi mortalitet te ulet gjate lindjeve dhe femijerise.

Mendohet qe ne shekullin e 10-te Kinezet kane perdorur nje forme te vaktines por si date e vaksinimit global ne mjekesise eshte viti 1796 kur doktori Anglez Edward Jenner ben nje eksperiment me djaloshin 8 vjecar James Phipps. Dr. Jenner mori pak qelb/ leng nga pustulat [buleza ne lekure pas infeksionit] ne duart e mjelesve te lopeve dhe ja injektoni ne trup (cowpox) Kur femija filloi te shfaqe simptoma, Dr. Jenner e injekton me smallpox dhe ai rezultoi imun duke mos zhvilluar semundjen. 

cowpox - lija te kafshet, smallpox - lija tek njerezit, ai pa se mjeleset e lopeve megjithese me disa simptoma nga lija e kafsheve ishin rezistente ndaj lise se njerezve; keshtu mendoi se inokulimi mund te kete sukses Ne kohen e tij ishte vezhgim emprik dhe jo ne bazat shkencore sic e kemi sot por ideja dhe rendesia ngelet e jashtezakonshme

Koncepti shkaktoi fortune ne establishmentin e kohes pasi publikohen rezultatet [1798] dhe kam folur per kete dhe nje bio Dr. Jenner-it tek libri im Historik i Mjekesise [klik ne titull] Nga ketu, fjala vaksine (Latinishtja, vacca- lope) hyri ne perdorim atehere dhe ngelet e tille ne ditet tona.