Urgjenca dhe Ekselenca

Pak vende jane te mire-pergatitura per krizat masive sepse dhe ne rastet kur u ndodhin; kerkojne ose pranojne ndihmen e ofruar nga vendet e huaja. OBSH-ja ka nje raport te titulluar: Klasifikimi dhe Standartet Minimale per Ekipet e Huaja ne Fatkeqsite e Menjehershme [WHO, Klik] Raporti eshte shume specifik dhe komprehensiv (91fq.) do paraqes te shkurtuar gradimet e ketyre grupeve te ndihmes: 

• Grup Mjekesor i Tipit 1, me aftesine per te ofruar ndihmen e shpejte dhe disa komponente esenciale, pra viktimat nuk rrine shume ne spital
• Grup Mjeksor i Tipit 2, ka te pakten 20 shtreter per pacientet dhe me aftesine per te bere 7-15 operacione ne dite.
• Grup Mjekesor i Tipit 3, ka 40 shtreter, zone te kujdesit anestestik dhe kryen 15-30 operacione ne dite, si dhe shume sherbime te tjera ku pershihet rehabilitimi, obstetrike-gjinekologji, kurim per djegiet, dializa, kirurgji plastike etj.

Ne varesi te vendeve te origjines dhe zonave ku kane operuar keto grupe me spitale fushore, kane marre vleresime te ndryshme sipas kapacitetit dhe rezultateve; Tipi I ose Tipi 2.Askush se ka arritur Tipin 3, deri kur ne 2016 i jepet IDF-Forca Mbrojtese e Izraelit (Israel Defence Force) Izraeli jo vetem ploteson te gjitha parametrat por dhe i tejkalon ato. Nga 40 shtreter ka 96. Nga 2 salla operatore qe duhen punon me 4 te tilla.

Sipas Kol. Lejtnant [ne rez] Dr. Ofer Merin, komandat i spitalit fushor & shefi i Qendres se Traumes ne Jeruzalem, Shaare Zedek Medical Center, ‘ky nuk eshte nje spital fushor me ca mjeke ketu dhe disa personel atje’ por nje grup ekspertesh; qe nga momenti i uljes se avionit brenda 12 oreve hapin nje spital te plote me 30 tenda dhe menjehere kalojne ne operacionale, edhe fillojne punen’ Nga 17 grupe mjekesore me te mira te ketij niveli qe ka bota, vetem Izraeli e ka marre lavderimin me te larte, dhe sot njihet si i vetmi grup me komponent ushtarak.

Nje shembull Ekselence ne Sherbimin e Urgjences Amerikane. Eshte “R Adams Cowley Shock Trauma Center at the University of Maryland Medical Center in Baltimore” si institucioni me kapacitetin me te madh ne SHBA, i cili ‘asnjehere nuk thote jo dhe te refuzoje nje pacient ne 24h te dites. Si krahasim qendrat e traumes ne ShBA pranojne mesatarisht 3-4,000 paciente ne vit, kjo me siper pranon 8,000. Dhe 96-97% e pacienteve mbijetojne; qe e ben kete statistike unike per fushen e traumes, Megjitheate duhet specifikuar, mbijetesa s’eshte gjithmone jete normale, ka paciente qe ngelen te paralizuar e me handikape per  jete ose te tjere te cilet shpetohen ne qender por vdesin jave/muaj/vite me vone pasi si kane mundesine ekonomike te perballojne kostot shume te larta ne vite dhe kujdesin specifik qe duhet te jete konstant ne cdo 24h.

Shefi i qendres eshte Dr. Thomas M. Scalea, MD, qe njihet per aftesite organizative, humanizmin e larte e pune me sakrifica dhe ore te gjata. Dr. Scalea permendet shpesh ne media nga pacientet e familjet e tyre, si dhe koleget ne literaturen mjekesore. Nese klik ne linkun poshte fig. Sheh s quhet: Doktori qe ngre dollite me uje. (on call/ gatishmeri-24/7, s’pi alkohol) Kjo qender e ekselences ne trajtimin e traumes cdo dite perballet me dhunen e cdo forme, plage nga arme zjarri, arme te ftohta e mjete rrethanore, dhe me aksidente nga ato industrialet tek ato me makina ne rruge. Ne Perendim s’ka institucion te krahasueshen me  gamen dh volumin me te cilat merret cdo dite kjo qender e traumes.

Dr. R. Adams Cowley Qendra e traumes e ka marre emrin nga Dr. R.Adams Cowley qe ne gjysmen e 2-te te shek 20-te studionte efektet fiziologjike te shokut dhe deprivimin qe sillte tek indet e trupit mungesa e oksigjenit. Filloi eksperimentet ne Universitetin e Maryland, me 2 krevate dhe arriti ne trauma center (sic) qe mban emrin e tij e sot ka 138 krevate. Me pas rioganizoi sistemin ne SHBA me 10 qendra te traumes, dhe 450 ambulanca nga 50 spitale. Mund te quhet babai i nje sistemi nderkombetar te ekselences.  Ne 1966 Dr. Cowley paraqet ne Akademine Kombetare te Shkencave raportin: Vdekjet Aksidentale dhe Disabilitetet: Semundjet e Harruara te Shoqerise Moderne.

Sot ne Amerike, trauma qe vjen nga aksidentet e dhuna eshte shkaku nr.1 i vdekjeve per moshat 16-44 vjecare. Fale vizionit te tij tashme ka ambulanca ku procedurat e bera shihen live nga mjeket ne spitale dhe sallat operatore jane gati menjehere. Ne 1986 presidenti R. Reagan e Kongresi krijuan Qendren Kombetare Studimore per Traumen dhe Sistemet e Mjekesise se Urgjencave ne Baltimore, ku Dr. Cowley ishte drejtuesi i projektit. Ai ka qene kardio-kirurg i njohur dhe nder te paret qe ka bere operacione te tipit ‘open heart surgery’ [burimi:Nytimes]

Po ashtu, nje rol te rendesishem ne trajtimet ne spitale dhe repartet e Urgjences, ka luajtur kirurgu ortoped Dr. James Styner. Kjo karte eshte nga e-arkivat e DBMI_2015. Materiali gjindet ne fq 79-81 te librit tim (klik ne titull) Urgjencat - Monografi